Kinderopvang als gedeelde zorg: waar ouders én samenleving vandaag voor staan
Wat betekent kinderopvang vandaag? Bij Comon brachten we kennis vanuit wetenschap en praktijk samen in een gesprek met Melissa Dierckx (UGent) en Lynn Geerinck (opvoedexpert). Voor veel ouders is het in de eerste plaats een praktische noodzaak: een plek waar hun kind veilig terechtkan terwijl zij werken. Maar wie dieper kijkt, ziet dat kinderopvang veel meer is dan dat.
Wie is wie?
Melissa Dierckx is postdoctoraal onderzoeker aan de UGent en coördinator van de Leerstoel Kinderopvang en maakt deel uit van het wetenschapscommunicatieteam van Opvoeden doen we samen. In haar onderzoek focust ze op de pedagogische kwaliteit, sociale cohesie en inclusie binnen kinderopvang en preventieve gezinsondersteuning.
Lynn Geerinck komt uit de praktijk van de kinderopvang en werkte jarenlang als pedagogisch manager. Ze is oprichter van Village Dates, een initiatief dat ouders opnieuw met elkaar verbindt via WhatsApp-groepen. Daarnaast is ze ook auteur en schreef ze al meerdere boeken over opvoeden en kinderopvang.
Kinderopvang is van grote waarde voor elk kind, maar niet elk gezin kan er vandaag op rekenen
Kwaliteitsvolle kinderopvang is belangrijk voor de ontwikkeling van elk kind. Melissa waarschuwt voor een te enge kijk op opvang als enkel “oppas”: “Er is een verschil tussen een kind gewoon opvangen en kinderopvang. Kinderopvang gaat over veel meer dan zorg alleen: er zit een sterke pedagogische en sociale kant aan, en dat maakt echt een verschil voor kinderen.”
Maar vandaag staat kinderopvang onder druk. Niet omdat ze haar rol niet vervult, maar omdat we haar als samenleving onvoldoende ondersteunen.
Een eerste spanning zit in hoe we vandaag naar gezinnen kijken. Volgens Melissa bestaat “hét gezin” niet: "Wie is het gezin vandaag? Voor sommigen ligt dat beeld vast, voor mij niet. In mijn werk zie ik elke dag hoe divers gezinsvormen zijn.”
Die diversiteit vertaalt zich ook in ongelijke toegang tot kinderopvang. Niet elk gezin heeft vandaag dezelfde kansen om een plaats te bemachtigen. Het aanbod is kleiner dan de vraag, wachtlijsten zijn lang en gezinnen met minder middelen botsen op extra drempels. Lynn ziet hoe ouders daardoor steeds vaker zelf moeten puzzelen met allerlei noodoplossingen, vaak vanuit noodzaak in plaats van keuze. Die druk wordt versterkt door een bredere maatschappelijke tendens: de individualisering van onze samenleving. Zoals ze het omschrijft:
Lynn vertrekt in haar werk vanuit het idee dat opvoeden nooit een individuele verantwoordelijkheid is, maar iets wat je samen draagt. Vanuit dat idee ontwikkelde ze Village Dates, een online platform dat ouders met elkaar in contact brengt via WhatsApp-groepen.
In haar meest recente boek Wie zorgt er voor mijn kind?, belicht Lynn de meerwaarde van kinderzorg. Het boek vertrekt vanuit het principe van ‘afgestemd opvoeden’. Afgestemd opvoeden benadrukt het belang van volwassenen die hun gedrag afstemmen op de noden, emoties en ontwikkeling van het kind. Het vertrekt vanuit nabijheid en duidelijke grenzen in plaats van straf en beloning. Oorspronkelijk werd afgestemd opvoeden toegepast binnen de gezinscontext maar Lynn maakte in haar boek de vertaalslag naar bredere groepswerkingen. Ze erkent dat de aanpak vragen kan oproepen bij ouders en kinderbegeleiders. Wanneer straf en beloning losgelaten worden, ontstaat er onzekerheid. Zoals ze het zelf verwoordt: “Als we niet meer gaan straffen en belonen, wat komt er dan in de plaats?” Net daar ziet ze het belang van begeleiding in afgestemd opvoeden.
In het gesprek werd dus snel duidelijk waar het vandaag knelt. Niet elk gezin past in het beeld waar beleid en aanbod vaak van uitgaan, opvangplaatsen zijn schaars en ouders krijgen steeds vaker het gevoel dat ze zelf hun weg moeten vinden. Vooral kwetsbare gezinnen dreigen daarbij uit beeld te verdwijnen.
Digitale oplossingen
In het Comon-traject ‘Opvoeden met vertrouwen’ bedachten studenten, ondernemers en opvoedexperts samen oplossingen die een antwoord proberen bieden op noden rond kinderopvang en ouderschap. Voorbeelden als Hopvang, À Côté en Folia gebruiken technologie om ouders met elkaar te verbinden en ondersteuning zichtbaarder te maken. Die oplossingsideeën verlagen drempels, maken hulpvragen bespreekbaar en proberen sociale netwerken te versterken. Vooral als ouders hulp nodig hebben of zich eenzaam voelen, kunnen ze een verschil maken.
Melissa en Lynn zijn het eens: initiatieven die ouders verbinden zijn waardevol, als aanvulling op kinderopvang. Ze bieden steun, creëren ademruimte en versterken het gevoel dat je er als ouder niet alleen voor staat.
Een datingapp voor ouders? Lynn is alvast enthousiast over dit idee dat binnen Comon ontstond om (geïsoleerde) ouders makkelijker met elkaar in contact te brengen. Ze merkt echter dat haar eigen gelijkaardige initiatief, Village Dates, soms onterecht wordt voorgesteld als dé oplossing voor opvangproblemen.
Het voorstel om gepensioneerden die op kinderen willen passen in contact te brengen met ouders die daar nood aan hebben springt er voor Melissa uit. Maar ze vult aan dat professionele kinderopvang bijzonder belangrijk is. Ook voor kinderen in kwetsbare situaties. Onderzoek toont aan dat zij er veel bij winnen, net omdat kinderopvang meer biedt dan zorg alleen. Het vraagt pedagogische kennis, ervaring en duidelijke omkadering. Zoals Melissa benadrukt:
Melissa wijst er wel op dat digitale inclusie belangrijk is: technologie kan juist een drempel vormen: gezinnen die niet digitaal geletterd zijn ervaren struikelbrokken. Ze verwijst bijvoorbeeld naar vertaalapps, een heel handig initiatief voor anderstalige ouders om bijvoorbeeld brieven van school te vertalen. Maar om zoiets te laten werken, moeten ouders wel weten hoe je zo'n app gebruikt.
Hoe technologie het opvangaanbod zichtbaar kan maken
Wanneer Lynn en Melissa vooruitkijken, denken ze niet aan nieuwe opvangvormen of extra informele oplossingen. Voor hen zit een belangrijk deel van de oplossing in meer duidelijkheid over het bestaande aanbod van kinderopvang. Ouders weten vandaag niet waar ze terechtkunnen of wat ze precies mogen verwachten.
Het zou helpen om het volledige opvanglandschap overzichtelijk in kaart te brengen. Zo kunnen ouders gericht zoeken en ook echt vergelijken: is er plaats of niet, hoeveel begeleiders werken er, hoe verloopt een dag in de opvang, en wat is de pedagogische visie? Die blik achter de schermen maakt het makkelijker om een bewuste keuze te maken.
Daarbij kan technologie ondersteunen door die informatie centraal, begrijpelijk en makkelijk doorzoekbaar te maken. Als hulpmiddel dat ouders sterker maakt in hun zoektocht.
Elke emotie telt: kinderen leren omgaan met wat ze voelen
Comon sprak met experten over diverse thema's rond opvoeden. Lees het interview over emotieregulatie, met Elisa Boelens en Eva Van Malderen (UGent) en Liesbet Van der Heyden en Hannah Walraet (TOPunt Gent).
