Ontwikkelingsgericht opvoeden
Kinderen laten groeien vraagt tijd, ruimte en vertrouwen. Maar in een wereld vol adviezen, verwachtingen en druk is dat niet altijd vanzelfsprekend. Wat helpt kinderen écht in hun ontwikkeling? Bij Comon brachten we wetenschap en praktijk samen in een gesprek over ontwikkelingsgericht opvoeden. Met onderzoeker Laure Geirnaert van Universiteit Gent en met Ellen Buntinx en Veerle Derave van VCOK. Samen verkenden we wat ouders, kinderopvang en samenleving kunnen doen om kinderen beter te ondersteunen.
Wie is wie?
Laure Geirnaert is doctoraatsonderzoekster aan de faculteiten Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen en Psychologie en Pedagogische Wetenschappen van de UGent. Haar onderzoek maakt deel uit van het 1-2-3 MOVE! project, waarbinnen ze kijkt hoe professionals in de kinderopvang de motorische ontwikkeling van jonge kinderen optimaal kunnen ondersteunen.
Ellen Buntinx en Veerle Derave zijn educatief medewerker bij VCOK, een vormingscentrum rond opvoeden dat zowel professionals in de kinderopvang als ouders en gezinnen ondersteunt. Via workshops, vormingen, webinars en coaching brengen ze mensen samen om na te denken over opvoeden en elkaar te versterken.
Jullie werken rond opvoeding. Wat valt jullie op aan hoe opvoeden vandaag gebeurt?
Ellen: “Opvoeden is intenser en individueler dan vroeger. Gemeenschapsstructuren zoals kinderopvang en onderwijs staan onder druk waardoor het minder evident is om er voor elkaar te zijn. We merken bij VCOK dat gezinnen nood hebben aan die ontmoeting en uitwisseling met andere ouders, bijvoorbeeld om erkenning te vinden. Hun netwerk te versterken. Want it takes a village to raise a child.”
Veerle: “Iedereen heeft wel eens muizenissen. Door sociale media die de opvoedingscontext zijn binnengeslopen, ervaren zowel ouders als kinderen veel druk. Er is zoveel informatie, zoveel waar je je aan moet meten. In combinatie met financiële zorgen staan veel ouders daardoor voortdurend voor moeilijke keuzes: waar geef ik prioriteit aan, en wat is goed genoeg? Tegelijk wordt het voor kinderen moeilijker om gewoon kind te zijn, en voor ouders om gewoon ouder te zijn. Terwijl opvoeden net gaat over zoeken en uitproberen wat goed gaat. Je weet nooit met zekerheid hoe dingen zullen uitdraaien. Mijn boodschap aan ouders? Doe maar rustig. Het hoeft niet allemaal perfect te zijn.”
Uitdagingen zijn er om aan te pakken. Hoe proberen jullie het verschil te maken?
Veerle: “Het is belangrijk dat ouders vanuit hun eigen waarden, situatie en visie nadenken over hoe ze hun rol als ouder graag willen opnemen. Wij gaan niet vertellen wat goed opvoeden is. Opvoeden is geen pas partout die voor alles werkt. Daarom is het zo belangrijk om op maat te werken.”
Laure: “We zien dat alleen adviezen geven geen duurzaam effect heeft. Het gaat er vooral om in dialoog te gaan met ouders én professionals en binnen hun context kleine impulsen te geven.”
Welke oplossingen werken vandaag echt volgens jullie? En wat is cruciaal om impact te hebben?
Veerle: “Oplossingen zoals Play & Plate, een maaltijdbox met gezonde en snel te bereiden gerechten én spelpakketten die kinderen tijdens het koken zelfstandig kunnen ontdekken, werken alleen als het echt verbinding brengt tussen ouder en kind. Het mag geen “hier, houd je bezig”-ding worden. Net samen bezig zijn, maakt die momenten zo waardevol. Mijn dochter heeft haar beste gesprekken met haar vader wanneer ze samen de afwas doen. En ik herinner me nog hoe ik vroeger op het aanrecht zat en honderduit vertelde over mijn dag terwijl mijn mama kookte. Dat waren telkens kleine, maar heel betekenisvolle momenten.”
Ellen: “Tijdens de Miniproeftuin van Comon hebben we Pilo bedacht, een slim kussen dat jonge ouders met elkaar verbindt via spel, in de wachtzaal van het consultatiebureau. Bij de tests bleek dat Pilo niet deed wat we dachten dat het ging doen. Het was niet het kussen zelf dat voor verbinding zorgde. Het waren de omgeving en vooral de begeleiders in de ruimte, die een veilige omgeving creëerden waarin spel en verbinding mogelijk werden. Zij hadden eigenlijk de sleutelrol.”
Stel dat budget geen rol speelt: hoe ziet jullie ideale oplossing eruit als jullie jullie expertise bundelen?
Veerle: “Een fysieke plek, met tijd en ervaren begeleiders, is voor gezinnen het meest waardevol. Kijk naar Gentse Spruiten: een plek waar ouders met hun kind kunnen spelen en elkaar ontmoeten. Wij dromen van zo’n plek in elke wijk in Gent, met betrokken ondersteuning, aangevuld met een online platform voor opvoedvragen. Het budget moet in de eerste plaats gaan naar mensen die dit professioneel kunnen opnemen. Vandaag rust er nog te veel op vrijwilligerswerk, terwijl de nood aan sterke, goed ondersteunde begeleiders net groot is. Kinderbegeleiders zijn bovendien nog altijd onderbetaald en krijgen niet altijd de erkenning die ze verdienen. Alsof het “maar met kindjes spelen” is. Dat zegt veel over hoe weinig we als samenleving dit werk naar waarde schatten. Net daarom is het zo belangrijk om hierin te investeren: in mensen, in hun groei en in een eerlijke verloning.”
Laure: “De ideale oplossing laat ook zien hoeveel waardevolle dingen ouders en kinderbegeleiders al doen. Kleine handelingen kunnen een groot verschil maken in de ontwikkeling van een kind. Voor ons als onderzoekers ligt daar een belangrijke kans: kennis toegankelijk maken en de vele ideeën en adviezen beter op elkaar afstemmen, zodat ze echt ondersteunen.”
Onderzoek suggereert dat de motorische ontwikkeling van peuters vandaag lager ligt dan vroeger. Hoe komt dat?
Laure: “Daar is waarschijnlijk geen eenduidige verklaring voor. Het gaat eerder om een samenloop van factoren: digitalisering en schermgebruik, ontwikkelingen in de gezondheidszorg en vroege levensomstandigheden, en een cultuur waarin ouders en professionals erg voorzichtig zijn. Dat is begrijpelijk, maar kan er ook toe leiden dat kinderen minder ruimte krijgen om te bewegen en te ontdekken. We hebben motoriek te lang als iets vanzelfsprekends bekeken, terwijl het voor jonge kinderen net van levensbelang is. Het is hun eerste manier om de wereld te ontdekken en een poort naar veel andere ontwikkelingsaspecten die doorwerken in de rest van hun leven. Eens kinderen zelfstandig kunnen wandelen, verdwijnt motoriek vaak op de achtergrond, terwijl het nog zoveel verder gaat dan dat.”
Als je één tip mag geven: wat kunnen ouders concreet doen om hun kind te stimuleren? Welke eenvoudige dingen maken echt het verschil?
Laure: “Bij jonge kinderen willen ouders vaak meteen ingrijpen wanneer iets moeilijk gaat. Maar het is net belangrijk om kinderen zelf te laten proberen. Vertrek vanuit wat ze leuk vinden en geef hun de tijd om dingen zelfstandig te doen, zoals meehelpen in de keuken of bij het aankleden.”
Veerle: “Focus vooral op wat een kind al kan, niet op wat het nog niet kan. Geef een kind de tijd om zelf naar oplossingen te zoeken. In een wereld waar alles snel moet gaan, is daar vaak geen tijd voor. Als jij ‘s morgens drie kinderen op school moet krijgen, moet het vooruit gaan en dat is ook oké. Zoek dan naar ander kleine momenten waar er toch ruimte is voor hun zoektocht, vooral in hun eigen spel. Kinderen hoeven niet per sé van balletles naar muziekschool enzovoort om goed te ontwikkelen. Vrij buiten spelen is minstens even belangrijk voor hun ontwikkeling.”
Benieuwd naar meer? Ontdek de Miniproeftuin rond spel en ontmoeting
Hoe maak je van spelmomenten tussen jonge kinderen ook kansen voor ontmoeting tussen ouders? Kunnen wachtkamers uitgroeien tot warme plekken waar gesprekken vanzelf ontstaan? Een team van uitvinders maakt een oplossing dat jonge ouders met elkaar verbindt in de wachtzaal van het consultatiebureau. Met technologie als deel van de oplossing.
