Burn-out bij ouders: zelfcompassie als tegengif
Ouderschap is verrijkend én intens. Maar extra advies helpt zelden. Het vergroot de druk en voedt onzekerheid bij ouders. Wat wél helpt: vertrouwen op jezelf, durven voelen wat je nodig hebt, en mild zijn wanneer het misloopt. Bij Comon brachten we wetenschap en praktijk samen in een gesprek over burn-out bij ouders, met onderzoeker Lumein Hillewaert van Universiteit Gent en opvoedingsondersteuners Esra en Joke van de Opvoedingswinkel. Eén vraag stond centraal: hoe kunnen we ouders écht ondersteunen en welke rol kan technologie spelen? Een belangrijk deel van het antwoord: ouders met elkaar verbinden. Die verbinding is broodnodig, want te veel ouders voelen zich soms alleen in hun ervaringen.
Wie is wie?
Lumein Hillewaert is klinisch psycholoog en onderzoeker aan het Clinical Child and Adolescent Psychology Lab van de UGent, onder leiding van Prof. Katrijn Brenning. Ze onderzoekt er de druk die ouders ervaren in het vroege ouderschap. Ze bestudeert hoe maatschappelijke verwachtingen, perfectionisme en uitdagingen bij het kind het welzijn van ouders beïnvloeden, en onderzoekt hoe zelfcompassie kan werken als beschermende factor.
Esra en Joke werken bij de Opvoedingswinkel van Stad Gent. Ze bieden gratis, laagdrempelige gesprekken en luisteren zonder oordeel naar ouders, grootouders en iedereen die betrokken is bij de opvoeding van kinderen en jongeren (0–25 jaar). Van alledaagse vragen rond zindelijkheid en emotieregulatie tot complexe gezinssituaties.
Jullie hebben elk zicht op hoe ouders vandaag in het ouderschap staan. Wat valt jullie op?
Joke: “In de Opvoedingswinkel zien we een brede waaier aan vragen: van zindelijkheid, slaap- en eetrituelen en emotieregulatie tot zware en complexe situaties zoals intrafamiliaal geweld, puberteitscrises en drugproblematiek.”
Lumein: “Wat mij opvalt, is de enorme druk die ouders soms ervaren. Ze worden overspoeld door adviezen, verwachtingen en snelle maatschappelijke veranderingen. Zeker in de postpartumperiode (van de geboorte tot ongeveer 2 jaar), een periode waarin ouders vaak nog heel zoekende zijn, en waarin een reeks aan nieuwe ervaringen op hen afkomt. Wat we in onze onderzoeksdata vaststellen is dat ouders wel verschillen in hoe uitgeput ze zich voelen in hun ouderrol. Sommige ouders voelen zich veel vermoeider dan anderen, en die gevoelens kunnen doorheen de tijd toenemen of afnemen. Het is dus niet zo dat elke ouder zich sterk uitgeput voelt: veel ouders ervaren weinig uitputting, terwijl een kleinere groep het duidelijk moeilijker heeft. Uitputting is bovendien geen constante en neemt vaak toe in periodes van meer druk.”
Esra: “Het aanbod is gigantisch: duizenden opvoedingsboeken en goeroes die zeggen hoe je zou moeten opvoeden. Maar toch leert de praktijk dat kennis alleen niet volstaat. Groepsaanbod en individuele begeleiding kunnen hier een aanvulling op zijn in de zoektocht naar houvast, maar toch merken we dat ouders ook hierin vastlopen. Je hoeft niet alle adviezen blindelings te volgen. Het blijft belangrijk om deze info af te stemmen op je eigen realiteit en eigenheid. allesblindeloos te volgen. Maak het eigen, zodat het werkt voor jou en jouw gezin.”
Lumein: “Tegelijk zien we hoe veerkrachtig ouders zijn in onze samenleving vandaag en daar mogen we trots op zijn. Vele ouders die ik heb ontmoet, zijn nog zoekend in het ouderschap maar hebben de beste intenties. Vanuit deze intenties vinden ze vaak toch stap voor stap hun weg, ondanks alle druk die op hen afkomt. Dit is hoopgevend en ik geloof ook dat we van die ouders veel kunnen leren.”
Uitdagingen zijn er om aan te pakken. Hoe proberen jullie daar met jullie werk het verschil te maken?
Lumein: “Met ons onderzoekswerk proberen we beter te begrijpen welke druk ouders ervaren en hoe we hen op een waardevolle manier kunnen ondersteunen. Dat laatste combineren we met klinisch werk, bijvoorbeeld via een groepsprogramma voor jonge ouders in het AZ Sint-Lucas Gent: Ruimte voor jezelf en je baby, dat ik, samen met collega-psychologe Marie-Lotte van Beveren begeleid. We proberen er geen advies te geven, en net dat haalt meteen druk van de schouders. Het stelt gerust. Geen oordeel, geen roze-wolkverhaal, wel ruimte om eerlijk te delen waar je als ouder tegenaan botst. Omdat er geen oordeel is, mag alles gezegd worden. Wat doen we wél? We moedigen ouders aan om op zichzelf te vertrouwen, stil te staan bij wat zíj nodig hebben en te aanvaarden dat het niet perfect hoeft. Zelfcompassie kan zo een tegengif bieden tegen parentale burn-out. In plaats van alle adviezen blind te volgen, nodigen we ouders uit om zichzelf één simpele vraag te stellen: ‘Wat heb ik nu nodig?’ Die verschuiving van advies geven naar vertrekken vanuit de noden van ouders, is echt nodig om de druk op ouders te verlagen.”
Joke: “Als het moeilijk loopt, reiken we ouders soms iets concreets aan, zoals een dagschema voor meer structuur. We verwijzen ook naar hulpmiddelen zoals een stappenplan of angstladder, maar vaste tools staan nooit centraal. Het gesprek wel. We vertrekken vanuit wat ouders zelf aanbrengen en zoeken van daaruit samen verder. Altijd op maat: eerst luisteren, dan inspelen.”
Lumein: “We gebruiken vaak de metafoor van de emotie-bankjes, waarbij onze emoties worden voorgesteld als bankjes. Als ouder willen we ons kind het liefst meteen van de ongeluksbank naar de geluksbank tillen. Maar soms is het krachtiger om niet alles meteen te willen oplossen en gewoon naast hen te gaan zitten op het bankje van ongemak. Ondanks de druk vanuit de samenleving om ‘een gelukkig kind’ te hebben, zit onze echte kracht in aanwezig zijn, niet in perfectioneren.”
Hoe staan jullie tegenover AI als opvoedingscoach? Stel: een AI-assistent voor ouders, gebaseerd op zelfcompassie en afgestemd op jullie begeleidingsaanpak
Lumein: “Onderzoek toont dat chatbots verrassend ondersteunend kunnen zijn. Sommige mensen voelen zich even gehoord als in een gesprek met een echte persoon. Dat verraste me, maar het toont zeker potentieel. Tegelijk mogen we niet denken: ‘baat het niet, dan schaadt het niet’. De risico’s zijn reëel, van misleidend advies tot ernstige ontsporing. AI kan ondersteunen, maar mag persoonlijke hulpverlening nooit volledig vervangen.”
Esra: “Een AI-opvoedingscoach kan de warmte en nuance van menselijk contact niet vervangen. En net daar ligt de kracht van onze werking. Onze begeleiding is altijd persoonlijk en contextgevoelig. Als kennisbron kan zo’n tool waardevol zijn, maar chatbots wekken de illusie van empathie doordat ze menselijkheid nabootsen. Ze missen echter de nuances zoals de leefcontext van een gezin, de non-verbale signalen en kunnen hun reacties daar niet op afstemmen. En net dat maatwerk is cruciaal: een standaardoplossing bestaat niet.”
Dromen mag: stel dat jullie onbeperkte middelen hebben. Welke technologische oplossing zouden jullie bouwen?
Joke: “Alles rond sociale media bij kinderen en jongeren. Het verslavende karakter veroorzaakt veel spanningen in gezinnen die bij ons aankloppen. Ouders voelen zich daarin vaak in de steek gelaten. Hier is nood aan sterkere regulering en duidelijke wetgeving.”
Lumein: “Tools die gezinnen individueel ondersteunen, zoals Messy Monsters, een digitale game voor gezinnen met kinderen van 6 tot 10 jaar die huishoudelijke taken omtovert tot een speels avontuur – kunnen zeker waardevol zijn. Maar ik zie vooral kansen in technologie die ouders of andere opvoeders met elkaar verbindt. Die verbinding is broodnodig, want te veel ouders voelen zich vaak alleen in de ervaringen die ze meemaken. Niemand hoeft zich alleen te voelen. Dat is voor mij de kern van zelfcompassie: weten dat wat je voelt een gedeelde ervaring is met vele andere ouders.”
Esra en Joke: “Je verbonden voelen met andere ouders en erkenning krijgen voor de uitdagingen van het ouderschap maakt een wereld van verschil. Net die verbondenheid ontbreekt vaak, en dat kan bijdragen aan een burn-out bij ouders. In de Opvoedingswinkel bouwen we daarom netwerken waar ouders elkaar kunnen ontmoeten.”
Lumein: “Ik merk wel een duidelijke verschuiving: wat vroeger binnenskamers bleef, delen ouders vandaag vaker open en kwetsbaar. Denk aan podcasts waarin ze hun verhaal vertellen. Door ervaringen zichtbaar te maken en mensen die het moeilijk hebben een stem te geven, groeien erkenning en verbondenheid. Dat is een hoopvolle evolutie.”
Benieuwd naar meer? Maak kennis met à côté, een kraamcadeau dat het netwerk van jonge gezinnen dichterbij brengt
Net een kindje gekregen en voel je dat extra handen welkom zijn, maar vind je het moeilijk om hulp te vragen? Of sta je aan de zijlijn bij kersverse ouders en wil je er graag zijn, maar weet je niet goed hoe? Dan is à côté iets voor jou. Een team van uitvinders bedacht tijdens de Miniproeftuinen van Comon een oplossing die jonge gezinnen ondersteunt door hun netwerk van vrienden, familie en buren dichterbij te brengen. À côté is een kraamcadeau dat zichtbaar maakt wie er voor je klaarstaat wanneer je het nodig hebt.
